Mvutano wa Kidiplomasia: Marekani Yasitisha Misaada kwa Afrika Kusini

 

Amri ya Trump inasimamisha mamilioni ya dola yanayotolewa kila mwaka na Marekani kwa Afrika Kusini, hasa kusaidia mapambano ya HIV/AIDS. 

Marekani iliipatia Afrika Kusini kiasi cha dola milioni 440 mwaka jana na inatoa asilimia 17 ya ufadhili katika mpango wa HIV kupitia mpango wa ofisi ya rais.

Nchi hiyo ina karibu watu milioni 8 wenye maambukizi ya HIV, huku milioni 5.5 wakipatiwa matibabu ya kupunguza makali. Ufadhili wa Washington umekuwa na umuhimu mkubwa katika kuendesha miradi ya kitaifa ya HIV, na hatua hii inazua maswali kuhusu mustakabali wa huduma za afya kwa waathirika.

Chanzo cha Mgogoro

Mvutano kati ya Marekani na Afrika Kusini unatokana na sheria mpya ya umiliki wa ardhi iliyopitishwa hivi karibuni na serikali ya Rais Cyril Ramaphosa. 

Sheria hiyo inatoa mamlaka kwa serikali ya Afrika Kusini kutaifisha ardhi kutoka kwa watu binafsi endapo itakuwa kwa maslahi ya umma.

Utawala wa Trump umeielezea sheria hiyo kama "ubaguzi wa wazi" dhidi ya wazungu wa Afrika Kusini, hususan jamii ya Makaburu, ambao ni wazungu wa asili ya Uholanzi. 

Trump amedai kuwa serikali ya Pretoria inawanyanyasa na kuwapora ardhi Makaburu kwa kisingizio cha kurekebisha ukosefu wa usawa wa kihistoria.

"Serikali ya Afrika Kusini inafanya makosa makubwa," alisema Trump. 

"Ardhi imekuwa ikichukuliwa kutoka kwa watu wa hadhi fulani."

Mbali na suala la ardhi, Marekani pia imeituhumu Afrika Kusini kwa kuunga mkono mataifa na makundi ambayo Washington inayaona kuwa tishio, yakiwemo Hamas, Urusi, na Iran.

Ramaphosa Ajibu, Afrika Kusini Yapinga Tuhuma za Trump

Rais wa Afrika Kusini, Cyril Ramaphosa, amekanusha madai ya Trump, akisisitiza kuwa serikali yake inafuata misingi ya haki na utawala wa sheria.

"Hakuna ardhi inayoporwa kutoka kwa mtu yeyote," alisema Ramaphosa. "Sheria yetu inalinda haki za wamiliki wa mali, na kile tunachokifanya ni kurekebisha ukosefu wa usawa wa kihistoria ulioletwa na utawala wa kibaguzi."

Makundi ya kutetea haki za ardhi nchini Afrika Kusini pia yamekanusha madai ya Trump, yakieleza kuwa hakuna ushahidi wa unyakuzi wa ardhi kwa nguvu au ukandamizaji dhidi ya wazungu.

Elon Musk Aingilia Sakata

Mfanyabiashara tajiri Elon Musk, mzaliwa wa Afrika Kusini, ameungana na Trump katika kuikosoa sheria hiyo. 

Musk ameishutumu serikali ya Afrika Kusini kwa kuwa na sera zinazobagua wazungu na kudai kuwa baadhi ya wakulima wa kizungu wanakabiliwa na "mauaji ya halaiki."

Mbali na hilo, Musk amekosoa serikali ya Afrika Kusini kwa kushindwa kuruhusu huduma yake ya mtandao wa Starlink, akisema sheria za nchi hiyo ni za kibaguzi na zimeegemea zaidi kwa weusi.

Hatua ya Marekani na Athari Zake

Kwa mujibu wa amri ya Trump, misaada yote ya Marekani kwa Afrika Kusini itasitishwa, ikiwemo ile inayolenga sekta ya afya. Hii inamaanisha kuwa:

• Mipango ya HIV/AIDS inaweza kuathirika – Mamilioni ya waathirika wa HIV wanaotegemea msaada wa Marekani kwa matibabu yao huenda wakakosa dawa na huduma muhimu.
• Mahusiano ya kidiplomasia yanaweza kuzorota – Hatua ya Marekani inaweza kusababisha msuguano mkubwa wa kisiasa kati ya Pretoria na Washington.
• Sera za kigeni za Marekani kuhusu Afrika zinaweza kuangaliwa upya – Ikiwa Afrika Kusini itaendelea kushikilia msimamo wake, huenda mataifa mengine ya Afrika yakawa makini zaidi na uhusiano wao na Marekani.

Huku hali hii ikizidi kutikisa mahusiano ya kimataifa, swali kuu linalosalia ni je, Afrika Kusini italegeza msimamo wake au itaendelea na sera yake ya ardhi licha ya shinikizo kutoka kwa Marekani? Muda utaamua.