Arusha, February 16, 2026 — The Government of Tanzania has been urged to formally recognize donkeys and integrate them into national livestock development initiatives. 

Key recommendations include conducting a comprehensive census to determine their population and ensuring donkeys receive proper veterinary care, vaccinations, and other essential services, similar to other domesticated animals. 

Stakeholders emphasize that these measures are vital for safeguarding donkey welfare and sustaining their critical contributions to household livelihoods and the national economy.

The call was made in Arusha during a stakeholders’ workshop that brought together journalists, livestock experts, and animal welfare advocates to discuss “Tracking the Cost of Exclusion.” Organized by the Arusha  Society for the Protection of Animals (ASPA) in collaboration with Brooke East Africa, the forum focused on the economic and social consequences of excluding donkeys from formal livestock policies and services.

Donkeys: The Overlooked Pillars of Rural Livelihoods

Speaking at the workshop, ASPA Director Livingston Masija highlighted the indispensable role of donkeys in rural communities. Donkeys are widely used to transport agricultural produce, water, firewood, charcoal, and other essential goods. Beyond generating direct income for owners, they support broader economic activities by facilitating affordable transport and access to energy.

“Ensuring donkeys receive proper nutrition, healthcare, and humane treatment is not merely an animal welfare concern—it is an economic imperative,” Masija said. 

He stressed that existing animal welfare laws protect animals from cruelty and neglect, and donkeys deserve equal recognition under these frameworks.

One of the key challenges identified is the species’ slow reproductive rate. On average, there is a five-year gap between the birth of one foal and the next from the same mother. This low reproductive rate renders donkey populations particularly vulnerable to decline, especially in the context of illegal trade and unregulated slaughter.

Gaps in Veterinary Services and Data

Dr. Lazaro Mirama, ASPA’s Livestock Officer, highlighted systemic challenges affecting donkeys in Tanzania. Unlike cattle, goats, and sheep, donkeys are often excluded from national vaccination campaigns and livestock health programs. Furthermore, there is no comprehensive census to determine their exact numbers.

According to Dr. Mirama, formally recognizing and enumerating donkeys would facilitate better planning of veterinary services, help curb theft and illegal cross-border trade, and enable owners to leverage donkeys as assets when seeking credit from financial institutions.

Research presented at the workshop indicates that donkeys rank among the top contributors to household income in many rural areas due to their role in transport and small-scale commerce. Stakeholders therefore argued that now is the opportune time for the government to integrate donkeys into livestock insurance schemes, vaccination programs, and broader development initiatives.

Government Enforcement and Collaboration

Dr. Justin Kimanga, a Veterinary Officer from the Ministry of Livestock and Fisheries, Northern Zone, affirmed that the government continues to enforce a ban on the export and trade of donkeys. Veterinary officers stationed at inspection points and border posts actively monitor compliance to prevent illegal transportation.

Dr. Kimanga underscored the importance of collaboration between government authorities, animal welfare organizations, and local communities to protect donkeys. He also urged citizens to adhere to animal welfare regulations by providing adequate feed, safe shelter, and appropriate harnessing equipment to prevent injuries caused by overloading.

Community Success Stories

Workshop participants expressed satisfaction with positive changes observed in communities that have received training from ASPA on proper donkey care. In areas such as Rwamgasa, improved feeding practices, timely medical treatment, vaccination uptake, and the use of ergonomically designed harnesses have significantly enhanced donkey welfare.

Residents of Rwamgasa have also innovated by constructing wooden carts fitted with rubber tires, pulled by donkeys. This initiative has eased transportation challenges and opened new business opportunities in cart manufacturing and repair.

Communities are increasingly ensuring that donkeys rest in shaded areas, travel on safe routes to protect their hooves, and carry loads within safe limits. 

These improvements demonstrate that with awareness, training, and policy support, donkey welfare can be strengthened—benefiting both the animals and the communities that rely on them.

The discussions  highlighted a clear message: excluding donkeys from national livestock systems incurs significant economic and social costs. Recognizing, counting, vaccinating, and protecting donkeys is not merely a welfare obligation; it is a strategic investment in rural development and poverty reduction.

As Tanzania advances its livestock sector, stakeholders insist that integrating donkeys into formal programs is both timely and essential.

 

Sharobaro  wa Nyumbu  au kijana wa nyumbu anayezaliwa Ndutu ni tofauti na vijana binadamu wanaozaliwa mijini kama  Dar es Salaam

Nyumbu wana mpangilio wa kushika mimba na kuzaliwa kwa pamoja kitaalumu (Synchronization.) Hii ni moja ya maajabu makubwa ya nyumbu wanaopatikana Hifadhi ya Ngorongoro  na wanaokamilisha ikolojia ya Nyumbu katika mfumo wa Serengeti.

Ndama wa nyumbu ni wa kipekee, ndani ya dakika chache tu baada ya kuzaliwa, tayari anakuwa na uwezo wa kusimama na kukimbia huku akianza kujitegemea.

Katika kudhihirisha kuwa titi la mama ni tamu sharobaro wa nyumbu pamoja na kuzaliwa wengi lakini hakuna ndama atakayenyonya titi la mama si wake ingawa jukumu la ulinzi ni la jamii yote hii ni kudhihirisha mtoto wa mwenzio ni wako.

Mtoto wa nyumbu akitimiza miezi sita mpaka kumi na mbili anaanza kupiga michongo ya masafa marefu Kama walivyo wangoni na wasumbwa ambao kutembea masafa kwao si shida.

Pamoja na mnyama Nyumbu kudharaulika lakini ni mwepesi wa kujitegemea tofauti kabisa na baadhi ya mashorobaro wa mjini ambao hadi wanazeeka hutegemea wazazi kwa chakula, malazi, mavazi na mengineyo.

Journalists from the Northern and Central Environmental Media Networks are encouraged to focus on investigative reporting that drives policy reforms and promotes accountability.

During a training session for environmental journalists organized by the Human Rights Defenders Coalition (THRDC) in partnership with the Media Institute for Indigenous and Community Affairs (MAIPAC), the Director of the Union of Tanzania Press Clubs (UTPC), Kenneth Simbaya, and the Director of MAIPAC, Mussa Juma, emphasized that the era of event-based reporting has passed.

Simbaya emphasized the significance of modern journalism, advocating for journalists to focus on writing stories that drive policy and legal reforms rather than merely reporting daily events.

“LHRC and MAIPAC have organized this training to equip you with the tools to investigate environmental issues that spark change, while adhering to ethical standards,” Simbaya said.

On his part, Juma encouraged journalists to prioritize investigative reporting that fosters accountability within communities, but also reminded them to respect ethical standards, cultural values, and traditions in their work.

“Let us write stories that highlight gaps in policies, regulations, and laws, but also those that increase public participation and enable better decision-making,” Juma stated.

In his presentation on reporting for Indigenous communities, Juma urged journalists to respect the cultural norms and traditions of these communities, advising them not to write stories without obtaining consent from individuals or groups involved.

"A concerning trend has emerged, where journalists visit indigenous communities, such as the Hadzabe, take photos, and write stories without obtaining the community’s consent or understanding," he explained.

Juma emphasized the significance of respecting cultural norms when reporting on Indigenous communities, avoiding derogatory language, and ensuring that the community members are allowed to share their own narratives.

He added that the training aimed to equip journalists with the necessary skills to investigate the impact of climate change on marginalized communities and to address the emerging land conflicts in these areas.

On security and safety issues for environmental journalists, lawyer Paul Kisabo advised reporters to conduct thorough security assessments before embarking on any assignments and take necessary precautions.

Kisabo also outlined various laws and regulations related to media and the environment that journalists should be familiar with and apply in their work.

This training, attended by 35 journalists from regions such as Arusha, Kilimanjaro, Tanga, Singida, Dodoma, and Manyara, was funded by the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). In addition, further training sessions are scheduled to take place in the Lake Zone, Eastern and Coastal regions, and Zanzibar.

 

Na Mwandishi wetu, Amboni Tanga.

Osale Otango ni Paulo Hamisi walikuwa wakifanya kazi  katika mashamba ya mkonge mkoani Tanga ambapo  mwaka 1952 walitoroka kutoka kwenye himaya ya wakoloni wa kizungu na kwenda kujificha kwenye mapango ya Amboni Tanga kwa ajili ya harakati za kupigania uhuru

Kwa muda wa miaka minne hawakuweza kuonekana na mtu yoyote kutokana na kutumia dawa za asili ambazo ziliwafanya wasionekane na mtu yoyote ingawa walikuwa na uwezo wa kukaa na makundi mengine ya watu ila kutokana na nguvu ya dawa hiyo walikuwa hawaonekani mpaka pale watakapoamua kuaga na kuondoka katika kundi hilo la watu, sharti  la dawa hizo walizopewa   ilikuwa ni kutofanya zinaa (mapenzi)

Sehemu waliyoishi inapatikana ndani ya mapango ya Amboni Tanga yanayosimamiwa na Mamlaka ya Hifadhi ya Ngorongoro ambapo waliweza kuishi katika mapango hayo kwa miaka minne ingawa kuna wakati waliweza kutoka na kwenda maeneo mengine kwa ajili ya harakati za kupigania uhuru lakini kwa nguvu ya  dawa waliyopewa watu walikuwa hawawaoni.

Kilichowaponza wawili hao ni kuvunja sharti la dawa kwa kuamua kutoka Amboni na kwenda Lushoto kutafuta mwanamke na kufanya naye mapenzi. Hali hiyo ilitokea mwaka 1956  ambapo mara baada ya kumaliza kufanya  mapenzi na mwanamke huyo nguvu ya nguvu ya dawa ilipotea  na kuanza kuonekana na hivyo kukamatwa na kuhukumiwa adhabu ya kupigwa risasi kwa makosa ya kutoroka kwenye mashamba ya mkonge kwenda kwenye harakati za kupigania uhuru.

Kukiuka masharti hayo inaenda sambamba na usemi usemao "asiyesikia la Mkuu huvunjika guu"na  ukiambiwa zinaa mbaya ndiyo uelewe na ndiyo maana baadhi ya vitabu takatifu vinatufundisha  kuwa usikaribie zinaa na ukimuangalia mke wa mwenzio kwa jicho la kumtamani basi umezini, Karibuni mapango ya Amboni mujionee mahali walipokuwa wakiishi jamaa hao wawili.

 Na Gift Mongi

Moshi

Katika kilele cha maadhimisho ya miaka 49 ya kuanzishwa kwa Chama Cha Mapinduzi (CCM), viongozi wa chama wamefanya ziara  katika Kata ya Kilema Kati, wilaya ya Moshi. 

Tukio hili lilikuwa la kipekee, likiwa na lengo la kuenzi historia ya chama, kuhamasisha umoja wa kitaifa, na kuendelea na juhudi za kuleta maendeleo endelevu kwa wananchi wa Tanzania.

Mwenyekiti wa Vijana wa CCM wilaya ya Moshi, Chief Yuvenal Raphael Ole Shirima, alitoa wito wa kulinda amani kwa gharama kubwa na kwamba sio kama bidhaa ambayo unaweza kununua dukani

Pia aliwahamasisha vijana wa Tanzania kuendelea kuwa sehemu muhimu ya mabadiliko na maendeleo ya taifa kwani wao ndio wenye maono ya Tanzania ijayo.

"Amani ni mchakato unaohitaji juhudi za pamoja kwani hatuwezi kupiga hatua mbele kama hatutakuwa na umoja na mshikamano"alisema

Aliongeza " Tunapaswa kutunza na kulinda taifa letu, kwani nchi yetu imejengwa kwa damu, jasho na machozi ya viongozi wetu wa zaman na kama vijana wa CCM, tunawajibika kuhakikisha kuwa amani inaendelea kutawala," alisema Shirima mbele ya wanachama na wananchi wa Kata ya Kilema Kati.

Katibu wa CCM Wilaya ya Moshi, Ramadhan Mahanyu, alieleza umuhimu wa umoja na mshikamano na  umuhimu wa kushikamana na kufanya kazi kwa pamoja ili kufikia maendeleo ya kweli.

 Akiongea mbele ya   wanachama wa CCM na wananchi wa Kata ya Kilema Kati, alikumbusha kwamba mafanikio ya chama cha Mapinduzi yamejengwa juu ya msingi wa umoja na mshikamano.

"Chama chetu cha Mapinduzi kimefika hapa leo kwa sababu ya juhudi za pamoja. Bila umoja na mshikamano, hakuna maendeleo ya kudumu yanayoweza kupatikana"alisema

"Nawaenzi viongozi wetu waasisi kwa ujasiri wao na kwa kujitolea kwao, kwani CCM ni chama cha watu wa amani, na tuna wajibu wa kulinda amani ya taifa letu," 

Shinikizo la damu na magonjwa ya moyo yameendelea kuwa tishio kubwa kwa afya ya wananchi, baada ya kubainika kuwa kati ya wananchi takribani 3,000 waliojitokeza katika kambi ya uchunguzi wa afya ya moyo na magonjwa yasiyoambukiza kwa mikoa ya Kanda ya Kaskazini, asilimia 25 waligundulika kuwa na shinikizo la damu huku asilimia 9 wakibainika kuwa na matatizo ya moyo.

Taarifa hiyo imetolewa na Mkurugenzi Mtendaji wa Taasisi ya Moyo Jakaya Kikwete (JKCI), Dkt. Peter Kisenge, leo Jumanne Januari 06, 2025, wakati wa ziara ya Mkuu wa Mkoa wa Arusha, Amos  Makalla, aliyefika kukagua zoezi hilo la uchunguzi na matibabu bure katika Hospitali ya Arusha Lutheran Medical Centre (Seliani).

Dkt. Kisenge amesema changamoto ya shinikizo la damu imeonekana kuwaathiri zaidi wananchi wenye umri wa kuanzia miaka 45 hadi 80, hali inayochangiwa kwa kiasi kikubwa na mtindo mbaya wa maisha ikiwemo kutofanya mazoezi ya mwili, unene uliokithiri, ulaji usiozingatia lishe bora, unywaji wa pombe kupita kiasi na uvutaji wa sigara.

Ameeleza kuwa ulaji mkubwa wa vyakula vya wanga hususan nyakati za jioni bila kufanya mazoezi husababisha nishati hiyo kubadilika kuwa mafuta mwilini na kuongeza hatari ya kupata magonjwa yasiyoambukiza, ikiwemo shinikizo la damu na magonjwa ya moyo.

Akizungumzia mustakabali wa huduma za moyo mkoani Arusha, Dkt. Kisenge amesema ujenzi wa Kituo cha JKCI katika Hospitali ya Seliani utaimarisha upatikanaji wa huduma za kibingwa kwa wananchi wa Arusha na mikoa ya jirani, pamoja na kuwahudumia watalii na washiriki wa Michuano ya Mataifa ya Afrika (AFCON) itakayofanyika mkoani Arusha mwaka 2027.

“Nichukue fursa hii kuwahimiza wananchi kupima afya zao mara kwa mara, hasa afya ya moyo. Ndiyo maana JKCI imeamua kutembea mikoa mbalimbali nchini kutoa huduma za uchunguzi wa moyo bure,” amesema Dkt. Kisenge.

Kwa upande wake, Mkuu wa Mkoa wa Arusha,  AmosMakalla, ameishukuru JKCI kwa kufungua kituo cha huduma za moyo mkoani Arusha, akisema hatua hiyo itapunguza rufaa kwenda Dar es Salaam na kuwasaidia wananchi kupata matibabu kwa wakati.

Makalla amesema wananchi wasiokuwa na uwezo na watakaopata rufaa ya matibabu zaidi watawezeshwa na Serikali ili kupata huduma za kibingwa katika Taasisi ya Moyo JKCI Dar es Salaam, huku akihamasisha wananchi kujiunga na mifumo ya bima ya afya kwa wote.

Wananchi wa Mkoa wa Arusha na mikoa ya jirani wameishukuru Serikali ya Awamu ya Sita chini ya Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa kuwezesha programu ya vipimo na matibabu bure ya magonjwa ya moyo, wakisema imekuwa msaada mkubwa kwa wananchi wenye kipato cha chini na wale waliokuwa hawajawahi kupima afya ya moyo hapo awali.

 

Mwandishi wetu Endulen Ngorongoro.

Tarehe  20 Desemba, 2025

Uhusiano kati ya Mamlaka ya Hifadhi ya Ngorongoro (NCAA) na jamii inayoishi ndani ya eneo la hifadhi umeendelea kuimarika kufuatia ziara za Kamishna wa Uhifadhi wa NCAA, Bw. Abdul-Razaq Badru katika vijiji mbalimbali vilivyoko tarafa ya Ngorongoro ambapo leo tarehe 20 Desemba,2025  ametembelea Kata ya Enduleni, wilayani Ngorongoro.

Akiwa ameambatana na baadhi ya wajumbe wa Menejimenti ya Ngorongoro na Diwani wa Kata ya Endulen Mhe. Elias Sakara Nagol, Kamishna Badru ameeleza kuwa, lengo la ziara hiyo ni kuendelea kuimarisha uhusiano kati ya Uongozi wa hifadhi ya Ngorongoro na jamii, pamoja na kukagua maboresho ya miundombinu ya maji inayotumika kwa  matumizi ya wananchi, mifugo na wanyamapori.

Katika ziara hiyo Kamishna Badru amewaeleza wananchi wa vijiji vya Kata ya Enduleni kuwa Mamlaka inatekeleza Miradi ya Maji katika kata za Endulen, Kakesio, Olbalbal na maeneo mengine na  aliwahimiza wananchi kushiriki kikamilifu katika usimamizi na utunzaji wa miradi hiyo ambayo inagharimu fedha za Serikali.

• 

Kwa upande wake, Diwani wa Kata ya Enduleni, Dkt. Elias Sakara Nagol, amempongeza Kamishna Badru na wasaidizi wake kwa kuendeleza uhusiano  ya karibu na jamii inayoishi ndani  kwa kuwatembelea mara kwa mara, kusikiliza kero zao na kushirikiana nao katika masuala mbalimbali ya kijamii na kuahidi kuwa wananchi wataendelea kuwa mabalozi wazuri wa kutunza na kulinda hifadhi kupitia programu ya uhifadhi shirikishi.

Waziri wa Nchi, Ofisi ya Rais – TAMISEMI, Profesa Riziki Shemdoe, ameonesha kuridhishwa na kasi, ubora na usimamizi wa utekelezaji wa miradi ya maendeleo inayotekelezwa ndani ya Jiji la Arusha, akisisitiza kuwa miradi hiyo inapaswa kukamilika kwa wakati bila kuongezewa muda.

Akizungumza jijini Arusha leo Alhamisi, Desemba 18, 2025, wakati wa ziara yake ya kikazi ya siku mbili mkoani Arusha, Waziri Shemdoe amesema ziara hiyo imelenga kukagua na kutathmini utekelezaji wa miradi ya kimkakati inayotekelezwa kupitia Mradi wa Uendelezaji Miji Tanzania (TACTIC) pamoja na miradi mingine ya maendeleo ya Jiji la Arusha.

Katika ziara hiyo, Waziri alitembelea na kukagua ujenzi wa Soko la Kilombero, uwanja wa mpira, Soko la Morombo, jengo la Utawala la Jiji la Arusha pamoja na Kituo Kikuu cha Mabasi kinachojengwa Bondeni City. Miradi hiyo inalenga kuboresha huduma za kijamii, kuimarisha mazingira ya biashara na kuchochea ukuaji wa uchumi wa jiji.

Waziri Shemdoe amesema miradi hiyo yenye thamani ya zaidi ya shilingi bilioni 30 inaonesha dhamira ya dhati ya Serikali ya Awamu ya Sita chini ya Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan katika kuleta maendeleo kwa wananchi wa Arusha.

Amesema kasi ya utekelezaji wa miradi hiyo inaonesha usimamizi mzuri na uwajibikaji wa viongozi na watendaji wa Jiji la Arusha, hali inayochangia matumizi bora ya fedha za umma na kukamilika kwa miradi kwa viwango vinavyokubalika.

Aidha, Waziri Shemdoe ameuagiza uongozi wa Jiji la Arusha kuhakikisha wafanyabiashara waliokuwepo awali katika Soko la Kilombero wanapewa kipaumbele mara baada ya soko hilo kukamilika, huku akisisitiza uwazi na haki katika zoezi la ugawaji wa vizimba.

Ameonya dhidi ya vitendo vya baadhi ya watendaji au viongozi kuchukua vizimba na kuvikodisha kwa wananchi kwa maslahi binafsi, akisisitiza kuwa hatua kali za kisheria zitachukuliwa kwa yeyote atakayekiuka maelekezo hayo.

Kwa upande wake, Meya wa Jiji la Arusha, Maximilian Matle Iranghe, amesema jiji litaendelea kusimamia kwa karibu utekelezaji wa miradi yote ya maendeleo ili kuhakikisha inakamilika kwa wakati, kwa ubora unaotakiwa na kwa kuzingatia malengo ya Serikali na matarajio ya wananchi.

Meya Iranghe ameishukuru Serikali Kuu na Wizara ya TAMISEMI kwa ufuatiliaji na ushirikiano unaoendelea, akisisitiza kuwa miradi hiyo itachangia kuongeza ajira, mapato ya jiji na kuboresha maisha ya wakazi wa Jiji la Arusha.

MAMLAKA ya Udhibiti wa Nafaka na Mazao Mchanganyiko (COPRA) imetoa mafunzo kwa Mawakala wa Forodha waliopo Mpaka wa Namanga, wilayani Longido mkoani Arusha, kuhusu matumizi ya mfumo mpya wa maombi ya vibali vya kuingiza na kutoa mazao nchini kupitia Dirisha Moja la Mfumo wa Tanzania Customs Integrated System (TANCIS), uliounganishwa kutoka mfumo wa awali wa e-Kilimo.

Akizungumza wakati wa mafunzo hayo yaliyofanyika Disemba 18, 2025 Namanga wilayani Longido, Afisa Kilimo wa COPRA Kanda ya Kaskazini, 

 Peter Kabelelo, alisema kuwa katika kuboresha utoaji wa huduma za vibali, Wizara ya Kilimo imeunganisha Mfumo wa e-Kilimo na Mfumo wa Tanzania Customs Integrated System (TANCIS) ili mifumo hiyo iweze kusomana.

Alisema lengo la hatua hiyo ni kurahisisha na kuongeza ufanisi katika utoaji wa huduma za vibali ambazo hapo awali zilikuwa zikiombwa kupitia mfumo wa e-Kilimo. Alifafanua kuwa hapo awali mteja alihitajika kutumia mifumo mbalimbali kutoka taasisi tofauti ili kupata huduma moja, kama vile COPRA, TPHPA na TANCIS.

“Maboresho yaliyofanyika yamewezesha kuunganishwa kwa mifumo hiyo ili mteja atumie mfumo mmoja tu wa TANCIS kupata huduma kutoka taasisi mbalimbali kama COPRA, hivyo kurahisisha zaidi utoaji wa huduma,” alisema Kabelelo.

Aliongeza kuwa faida nyingine ya matumizi ya mfumo huo ni kupatikana kwa takwimu sahihi za mazao yote yanayosafirishwa nje au kuingia nchini, pamoja na kujua thamani ya mazao hayo kwa usahihi.

Kwa upande wake, Afisa Biashara wa Halmashauri ya Wilaya ya Longido, Bw. Rajabu Mmunda, alisema kuwa lengo la mafunzo hayo ni pamoja na kusikiliza maoni na changamoto za Mawakala wa Forodha kuhusu matumizi ya mfumo wa TANCIS.

Aliwashukuru mawakala hao kwa kushiriki mafunzo hayo na kueleza kuwa changamoto walizozitaja zitafanyiwa kazi ili kuhakikisha mfumo huo unawarahisishia utendaji wa kazi kama ilivyokusudiwa na Serikali.

Naye Wakala wa Forodha wa Kampuni ya A & ED Co. Ltd, Bw. Robynson Masai, aliishukuru COPRA kwa kuwapatia elimu hiyo, akisema kuwa mafunzo hayo yamewawezesha kuufahamu vizuri mfumo wa TANCIS na namna unavyofanya kazi.

Hata hivyo, aliomba COPRA kuendelea kuwa karibu na mawakala hao ili kusaidia kutatua changamoto za kimfumo pindi zinapojitokeza na wanapohitaji msaada wa haraka.

Aidha, Wakala wa Forodha wa Kampuni ya Njechele Co. Ltd, Petro Mveyange, aliomba COPRA kufungua ofisi katika Mpaka wa Namanga ili kurahisisha utatuzi wa changamoto zinazoweza kujitokeza wakati wa maombi ya vibali.

 

11 Desemba, 2025, Dodoma

Ofisi ya Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania imetangaza kwa masikitiko kifo cha Mbunge wa Peramiho, Jenista Joakim Mhagama, kilichotokea leo tarehe 11 Desemba, 2025, Jijini Dodoma.

Katika taarifa iliyotolewa na Ofisi ya Bunge, Msemaji wa Bunge, Mheshimiwa Mussc Azzan Zungu, ametoa pole kwa familia ya Marehemu, Waheshimiwa Wabunge, pamoja na wananchi wa Jimbo la Peramiho. "Kwa masikitiko makubwa, naomba kutangaza kifo cha Mbunge wa Peramiho, Jenista Joakim Mhagama. Natoa pole kwa Waheshimiwa Wabunge wote, familia ya Marehemu, ndugu, jamaa, na wananchi wa Jimbo la Peramiho. Mwenyezi Mungu awape moyo wa uvumilivu na subira katika kipindi hiki kigumu," alisema Mheshimiwa Zungu.

Ofisi ya Bunge, kwa kushirikiana na familia ya Marehemu, inaendelea kuratibu mipango ya mazishi, na taarifa zaidi zitapatikana kadri zitakavyopatikana.

Mwenyezi Mungu ailaze roho ya Marehemu mahali pema peponi. Amina.

Na Mwandishi wetu, Ngorongoro.

Jamii ya kabila la Wahadzabe inayopatikana pembezoni mwa Ziwa Eyasi Wilaya ya Karatu Mkoani Arusha ni miongozi mwa makabila yaliyopo katika mzunguko wa Jiopaki ya Ngorongoro Lengai. Jamii hii ni wanufaika wa mradi wa makumbusho mpya ya kijiolojia (Urithi Geopark) iliyopo katika mji wa Karatu.

Nchi ya Tanzania na barani Afrika kwa ujumla zipo kanuni na taratibu mbalimbali ambazo jamii au makabila hujiwekea kama njia ya kuenzi na kutunza mila na desturi zao.

Katika kabila la Wahadzabe (Watindiga) kwa wanandoa (mke na mume) kufanya tendo la ndoa na mtu mwingine nje ya ndoa (Kuchepuka) inatafsiriwa kuwa ni laana kubwa kwa kabila hilo ambapo mtu anayefanya kosa hilo na ikathibitika adhabu yake ni kuuwawa na mtu aliyewafumania (aliyewashuhudia) kisha akishatekeleza mauji anapiga ukunga au yowe ili jamii ikusanyike na wazee wa kimila kutoa taarifa rasmi kwa jamii kuhusu kitendo hicho ambacho kinatafsiriwa kuwa ni kuleta laana na nuksi kwenye familia. 

Njia inayotumika kuwaua waliochepuka ni kuchomwa na mishale yenye sumu mwilini Mithili ya mnyama anayewindwa, Mishale inayotumika ina sumu kali ambayo huenea haraka kwenye mwili wa mwanadamu na kupoteza maisha ndani ya muda mfupi.

Katika maisha ya mapenzi na ndoa kwa jamii ya wahadzabe zipo kanuni mbalimbali ambazo wamejiwekea ikiwemo kila mwanaume anayeoa na mwanamke anayeolewa kuheshimu ndoa yake na kuepuka kwa vyovyote vile kushiriki tendo la ndoa na mwanamke au mwanaume mwingine.

Baada ya kuoana bibi na bwana harusi hutakiwa kuishi kwa upendo na jamii hufuatilia ndoa hiyo ili kuhakikisha kuwa hakuna mtu miongoni mwao anayefanya tendo la ndoa nje ya mwenza wake, jamii hiyo ipo makini katika kufuatilia mienendo ya wanandoa ili kuhakikisha kuwa usalama wa familia unakuwepo katika kipindi chote cha ndoa hiyo.

Mchakato wa kuwaua wanandoa waliochepuka haufanyiki kwa kukurupuka bali uchunguzi na ufuatiliaji wa kina hufanyika mpaka pale watu wanaoaminika watakapowashuhudia watuhumiwa wakiwa katika kilele cha ndoa hiyo.

Kwa mujibu wa Kiongozi wa Mila za Wahadzabe Mzee Shagembe Gambai Jamii hiyo imeweka utaratibu huo wa kuwaua watu wanaochepuka ili kuimarisha nidhamu za familia, ukoo na jamii kwa ujumla ndio maana hadi sasa utaratibu huo umezoeleka na kuheshimiwa hivyo ni nadra sana kusikia mhadzabe akichepuka.

Katika kuhakikisha kuwa kila mmoja anajifunza ubaya wa kuchepuka zoezi la kuwaua waliofumaniwa hufanyika hadharani likishuhudiwa na jamii yote ya eneo hilo wakiamini kuwa kitendo hicho kinatoa darasa kwa wanandoa wengine kuacha tabia hiyo.

Mzee Shagembe anasimulia kuwa Ndoa kwa jamii ya wahadzabe si suala la kufa na kuzikana laah hashaa, jamii hiyo huruhusu kuachana na ikitokea hivyo unaruhusiwa kuoa au kuolewa na mtu mwingine hata kama huyo unayeanza naye uhusiano upya ni mtu wako wa karibu au rafiki wa aliyekuwa mwenza wako.

Jamii ya Wahadzabe hawaamini katika ndoa za mke zaidi ya mmoja, Kwao ndoa ya mke na mume mmoja tu na hairuhusiwi mwanaume kuoa mke zaidi ya mmoja sababu kubwa ikiwa ni kuimarisha upendo kwa wale walioamua kuishi kama mke na mume.

 

Kituo cha Sheria na Haki za Binadamu (LHRC) kimefungua kesi namba 56 ya mwaka 2025 katika Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki, likilalamikia hatua ya Serikali ya Tanzania kuzima mtandao wa intaneti kuanzia tarehe 29 Oktoba hadi tarehe 4 Novemba 2025. LHRC inadai kuwa kuzimwa kwa mtandao kulileta madhara makubwa kwa wananchi na kilikiuka haki za kikatiba na za kimataifa.

Katika ombi lao, LHRC inaiomba Mahakama iiamuru Serikali ya Tanzania isizime mtandao tena bila kufuata taratibu za kisheria, ikiwa ni pamoja na kuwa na kifungu cha sheria maalum au amri ya mahakama. Kituo hicho pia kinataka Mahakama itoe tamko kwamba kuzimwa kwa mtandao kilikiuka vifungu vya Mkataba wa Jumuiya ya Afrika Mashariki, hususan vifungu 6(d), 7(2), na 8(1)(c), na kwamba hatua hii ilikosa uhalali wa kisheria.

Kuzimwa kwa mtandao, kulikodumu kwa siku saba, kulisababisha usumbufu mkubwa kwa Watanzania, wakiwemo kupoteza fursa za kupata huduma za kibenki mtandaoni, huduma za afya mtandaoni, na taarifa muhimu kuhusu usalama, hasa wakati wa uchaguzi mkuu. LHRC inasisitiza kuwa kuzimwa kwa mtandao hakukulenga kupunguza vurugu kama ilivyodaiwa na serikali, bali kilikuwa ni kitendo cha kupindukia na kinyume na miongozo ya kidemokrasia.

Aidha, LHRC inaiomba Mahakama itoe amri ya kudumu ya kuzuia Serikali kuzima mtandao tena bila kuwa na kifungu cha sheria cha kuiwezesha kufanya hivyo, na pia itoe amri ya radhi kwa umma wa Watanzania kwa madhara yaliyojitokeza kutokana na kuzimwa kwa mtandao.

Inatarajiwa kuwa Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki itapokea majibu kutoka kwa Mwanasheria Mkuu wa Tanzania ndani ya siku 45 baada ya kupokea ilani ya kufunguliwa kwa kesi hii.

  

Happy Lazaro,Arusha 

Shirika linajishughulisha na uhifadhi wa Tembo la WILD SURVIVORS  waja na teknolojia ya kisasa ya utatuzi wa migogoro kati ya Tembo na jamii zinazopakana na hifadhi.

Hayo yamesemwa jijini Arusha leo na Afisa miradi ya jamii wa shirika hilo,Masalu John Masaka wakati akizungumza na waandishi wa habari katika kongamano la 15 la kisayansi la TAWIRI  linalofanyika jijini Arusha .

Amesema kuwa lengo  la kushiriki kongamano hili  ni kuwaambia watu kazi wanazofanya ili kufanikisha hizi kazi za utatuzi wa migogoro kati ya tembo na jamii zinazopakana na hifadhi 

Amefafanua kuwa, lengo la kuanzishwa kwa shirika hilo ni kuhakikisha kwamba jamii zinazopakana na hifadhi zinaishi kwa amani na Tembo kwa kutumia njia rafiki kama mizinga ya nyuki .

Aidha ametoa wito kwa jamii  pamoja na wahifadhi kufanya kazi pamoja kwa kukutumia njia rafiki ili tuweze kuishi pamoja na tembo kwani idadi ya watu inapoongezeka na idadi wanyama inapoongezeka ardhi haiongeki ,hivyo tunahitajika kufanya kazi kwa pamoja  wakiwemo jamii iliyoathiriwa wahifadhi pamoja na wanyamapori.

" Tunafanya kazi zaidi za kuhifadhi Tembo kwa namna ambayo tunatatua migogoro kati ya Tembo na wakulima wanaopakana na hifadhi ."amesema Masaka .

"Tumekuja hapa kwenye mkutano huu kwa ajili ya kuwaeleza watu shughuli ambazo tunazifanya kwa mfano tunatumia mizinga ya nyuki ambayo inatoa mazao kama asali ambayo inakuwa faida kwa vikundi  vya akinamama katika vijiji ambavyo tunafanya kazi."amesama Masaka .

"Tumekuja pia kwenye huu mkutano kwa lengo la kueleza watu namna ambavyo tunakusanya data  na tunatumia vifaa gani tunatumia kamera  pamoja na teknolojia ya simu ambayo tunakuwa na application inayoitwa survey one two three tunatumia kukusanya data ."amesema .

Amefafanua kuwa tangu shirika lianzishwe wamepiga hatua kwani wameshaweka uzio wa mizinga  ya nyuki zaidi  ya kilometa 20 katika maeneo mbalimbali kwani wana uzio wa nyuki kilometa saba upande wa Ngorongoro vijiji vya wilaya ya Karatu na kilometa sita kwa upande wa serengeti na kilometa sita katika vijiji vya Rukwa katavi vijiji ambavyo vinapatikana na hifadhi ya Taifa Katavi .

"Tumeona mabadiliko yapo matukio ya Tembo kuingia mashambani  na kula mazao ya wakulima yamepungua na tumeona katika vijiji ambavyo tumefanya navyo kazi mwanzoni  ikiwemo Ngorongoro wakina mama wameanza kupata kipato kutokana na mazao ya nyuki ."amesema .

"Tunawafundisha na tunawapa mafunzo  ya namna ya kuweka uzio wa mizinga ya nyuki namna ya kuvuna mazao ya nyuki na na namna ya kuchakata na kuwaunganisha  na soko ."amefafanua  Masaka .

"Kwa uchunguzi ambao tumefanya ni kuwa tembo anawaogopa nyuki hivyo anavyokaribia karibu na mzinga wa nyuki na anapousukuma ule waya ambayo umeunganisha mzinga mmoja hadi mwingine  na nyuki anapotikiswa wakiwa na asali wale nyuki walinzi wanatoka nje kuangalia kitu ambacho kinataka kuchukua mazao yake ba wale nyuki wanapotoka nje wanatoa ile sauti na tembo akisikia anaamua kuondoka."ameongeza Masaka .

 

Wananchi wa Kitongoji ya Ormekeke Kijiji cha Nasipaoriong tarafa ya Ngorongoro wameanza kunufaika na mradi wa maji baada ya Serikali kupitia Mamlaka ya Hifadhi ya Ngorongoro kuchimba kisima chenye uwezo wa kuzalisha lita 13,00 kwa saa na kujenga tanki  lenye uwezo wa kuhifadhi maji lita 135,000 kwa ajili ya matumizi ya binadamu na mifugo.

Akiwa katika ziara ya kukagua utekelezaji wa mradi huo Kamishna wa Uhifadhi Ngorongoro Abdul-Razaq Badru ameeleza kuwa kukamilika kwa mradi huo kümeleta  manufaa makubwa  kwa wananchi wa maeneo ya Ormekeke, Nasipaoriong na Olduvai yaliyopo hifadhi ya Ngorongoro ambao kipindi cha kiangazi walilazimika kuhamishia mifugo maeneo ya mengine kufuata maji

“Mradi huu tuliuanza kwa  kuwashirikisha wananchi ikiwa ni utekelezaji wa kuboresha mahusiano ya NCAA na jamii kwa kutatua changamoto mbalimbali wanazokabiliana nazo ambalo moja wapo ni maji, umeshakamilisha na kitongoji cha Ormekeke wameanza kutumia maji, rai yangu kwa wananchi ni kulinda na kusimamia miundombinu ya mradi huu kupitia kamati za maji na mazingira ambazo wameshaziunda” alisema  Kamishna Badru.

Mwenyekiti wa Kitongoji cha Ormekeke Bw.  Oreteti Olenjorio ameeleza kuwa eneo la kitongoji hicho ni kame na halina chanzo chochote cha maji hivyo uamuzi wa Serikali kupitia mamlaka ya hifadhi ya Ngorongoro kuchimba maji ni msaada mkubwa kwa matumizi ya wananchi na mifugo na kuahidi kulinda miundombinu ya mradi huo  kupitia jumuiya za maji na kuzingatia sheria za hifadhi.

Kwa mujibu wa Msimamizi wa Mradi huo Mhandisi Godlove Sengele pamoja na mradi huo kunufaisha wananchi na mifugo yao pia utahudumia Makumbusho ya Olduvai, Leakey Camp, Mtui Camp, Nyumba za Maaskari pamoja na jamii ambayo imejengewa vituo vinne vya kuchotea maji na vituo vitatu vya kunyweshea mifugo.