Usitishwaji wa Vita Kati ya Israel na Iran Wazua Mvutano Mpya na Mabadiliko ya Bei ya Mafuta

 

Baada ya usitishwaji wa vita kati ya Israel na Iran uliodumu kwa karibu wiki mbili, dunia imeshuhudia mvutano mpya huku kila upande ukilaumiwa kwa kukiuka masharti ya makubaliano hayo. Makubaliano hayo, yaliyosimamiwa na Rais wa Marekani Donald Trump, yamepokelewa kwa mchanganyiko wa matumaini na tahadhari, yakisababisha mabadiliko ya ghafla kwenye masoko ya kimataifa.

Bei ya mafuta ghafi ya Brent ilishuka kwa karibu asilimia 5 Jumanne hadi kufikia dola 68 kwa pipa, kabla ya kuimarika tena baada ya pande zote mbili – Iran na Israel – kulaumiana kwa kukiuka masharti ya makubaliano ya kusitisha mapigano ndani ya muda mfupi tu.

Kwa siku kadhaa zilizopita, bei ya mafuta iliongezeka huku kukiwa na hofu kwamba Iran ingetumia mkondo wa Bahari ya Hormuz – njia kuu ya kimataifa ya kusafirisha mafuta na gesi – kama silaha ya kiuchumi kwa kuzuia usafirishaji kupitia eneo hilo muhimu.

Katika hatua ya kushangaza, Rais wa Marekani Donald Trump aliingilia kati kwa nguvu kupitia ujumbe kwenye mtandao wake wa kijamii, akisema:

“ISRAEL. MSIDONDOSHE HAYO MABOMU. HATUA HIYO ITAKUWA UKIUKAJI MKUBWA WA MAMLAKA. WAAMBIENI MARUBANI WARUDI NYUMBANI, SASA!”

Trump alitoa onyo hilo muda mfupi baada ya ripoti kwamba Israel ilifanya mashambulizi mapya licha ya makubaliano ya kusimamisha vita kuanza kutekelezwa mapema Jumanne. Hata hivyo, Israel ilieleza kuwa mashambulizi hayo yalikuwa ni jibu kwa kile ilichokiita “ukiukaji wa wazi” kutoka kwa Iran.

Jeshi la Israel liliripoti kunasa kombora lililodaiwa kurushwa kutoka Iran, ingawa Tehran imekanusha vikali madai hayo, ikisema:

“Hatujafanya mashambulizi yoyote mapya dhidi ya Israel. Ni Israel iliyoendelea na mashambulizi saa moja na nusu zaidi ya muda wa makubaliano ya kusitisha vita.”

Akizungumza na waandishi wa habari kabla ya kuelekea kwenye mkutano wa kilele wa NATO mjini The Hague, Trump alionyesha kutoridhika na pande zote mbili, akisema:

“Wamekiuka makubaliano, lakini Israel nayo imekiuka. Israel, mara tu tulipokubaliana, walitoka na kurusha mabomu mengi zaidi kuliko nilivyowahi kuona... Sifurahishwi nao. Lakini pia sifurahishwi na Iran.”

Hata hivyo, licha ya mvutano huo, Trump alisisitiza kuwa makubaliano ya kusimamisha vita bado yanatekelezwa, na akazionya pande zote mbili kudumisha amani.

Ofisi ya Waziri Mkuu wa Israel mjini Tel Aviv ilithibitisha kuwa Netanyahu alipokea simu kutoka kwa Trump na kuamua “kuepuka mashambulizi zaidi kwa sasa.” Aidha, Iran imesema itasubiri Israel itekeleze makubaliano kikamilifu kabla ya kuchukua hatua nyingine yoyote.

Kwa upande mwingine, Waisraeli waliokwama nje ya nchi wakati wa mzozo huo walianza kurejea nchini kwao, huku ndege za abiria zikianza tena kutua katika Uwanja wa Ndege wa Ben Gurion mjini Tel Aviv. Tangu Juni 13, takriban Waisraeli 150,000 walikuwa wamekwama nje ya nchi kufuatia kufungwa kwa anga ya Israel.

Katika taarifa nyingine, Vikosi vya Walinzi wa Mapinduzi ya Iran vilisema vimekamata raia mmoja wa Ulaya aliyedaiwa kufanya ujasusi kwenye maeneo ya kijeshi katika mkoa wa Hormozgan. Raia huyo alidaiwa kuwa aliingia Iran kama mtalii.

Ingawa makubaliano ya kusitisha mapigano yameleta hali ya utulivu wa muda katika Mashariki ya Kati, hali bado ni tete. Dunia inaendelea kufuatilia kwa karibu mwenendo wa makubaliano haya ambayo yameanza kwa mtikisiko lakini pia yameonyesha uwezekano wa kurejesha utulivu katika eneo lililojaa migogoro ya muda mrefu.